Тіл үйрену бізбен оңай әрі жеңіл!
«СӨЗ AI» — қазақ тілін мемлекеттік тіл ретінде үйренетін өзге ұлт өкілдеріне арналған оқу платформасы. Әр модуль күнделікті өмірден алынған тақырыптар арқылы тыңдауды, сөйлеуді, оқу мен жазуды бірге дамытады.
«СӨЗ AI» платформасының түпкі мақсаты — сізді тек сөз жаттауға емес, тілде еркін әрі сенімді өмір сүруге үйрету.
Күнделікті қарым-қатынаста өз ойыңызды қиналмай, еркін жеткізе білу дағдысын қалыптастыру.
Тілді жаттанды емес, оның мәдениетімен, тарихымен бірге сүйіп, қастерлеп үйрену.
Әр тақырып қазақ халқының салт-дәстүрі мен құндылықтарымен байланыстырылып беріледі.
Сабақтан тыс, нақты өмірлік жағдаяттарда тілді табиғи әрі сенімді түрде қолдана білу.
Оқу жолы тақырыптық модульдерден тұрады, әр модуль соңында сөздік, грамматика және жаттығу құралдары сізге қолжетімді болады.
Модуль сайын 300 сөз (зат есім, сын есім, етістік) — тест пен ойын арқылы жаттаңыз.
Тілдің құрылымын жеңіл түсіндірмелермен меңгеру.
Меңгерген білімді тексеру және бекіту тапсырмалары.
Жеке жетістіктеріңізді бақылап, үлгеріміңізді көру.
«Отбасы» модулінен бастап, қазақ тілінде еркін сөйлеуге деген жолыңызды бастаңыз.
Тегін бастау →Әр модуль бойынша 300 сөзден тұратын сөздік қор: 100 зат есім, 100 сын есім, 100 етістік. Сөздерді парақтап көріңіз, содан кейін тест немесе сәйкестендіру ойыны арқылы жаттаңыз.
Таңдалған модуль мен сөз табы бойынша аударманы табу арқылы білімді бекітіңіз.
Қазақша сөзге 4 нұсқадан дұрыс орысша аудармасын таңдаңыз. 10 сұрақтан тұратын раунд, соңында нәтиже.
Карточкаларды ашып, қазақша сөз бен оның орысша аудармасын жұптаңыз. Ең аз қадаммен аяқтауға тырысыңыз!
Жақсы нәтиже!
Фонетикадан синтаксиске дейін — қазақ тілінің құрылымын түсіну үшін қажетті 9 негізгі бөлім. Әр бөлімде ереже, кесте және мысалдар берілген.
Фонетика — тілдің дыбыстық жүйесін, дыбыстардың жасалу тәсілдерін және олардың сөйлеу барысындағы өзгерістерін зерттейтін сала.
Қазақ тілінде 9 негізгі дауысты дыбыс бар. Олар үш белгі бойынша жіктеледі: тілдің, жақтың және ерін мен езудің қатысына қарай.
жуан (тілдің артқы бөлігі қатысады): а, о, ұ, ы
жіңішке (тілдің алдыңғы бөлігі қатысады): ә, е, ө, ү, і
ашық (жақ кең ашылады): а, ә, о, ө
қысаң (жақ аз ашылады): ы, і, ұ, ү
еріндік (ерін дөңгеленеді): о, ө, ұ, ү
езулік (ерін жазық қалады): а, ә, е, ы, і
и, у — жартылай дауысты (дифтонгқа жақын) дыбыстар, негізгі 9 дауыстыға кірмейді
| Дыбыс | Тілге қарай | Жаққа қарай | Ерінге қарай |
|---|---|---|---|
| а | жуан | ашық | езулік |
| ә | жіңішке | ашық | езулік |
| е | жіңішке | ашық | езулік |
| о | жуан | ашық | еріндік |
| ө | жіңішке | ашық | еріндік |
| ұ | жуан | қысаң | еріндік |
| ү | жіңішке | қысаң | еріндік |
| ы | жуан | қысаң | езулік |
| і | жіңішке | қысаң | езулік |
Дауыссыз дыбыстар айтылу қатаңдығына қарай үшке бөлінеді: қатаң (к, қ, п, с, т, ф, х, ц, ч, ш, щ), ұяң (б, в, г, ғ, д, ж, з) және үнді (й, л, м, н, ң, р, у) дыбыстар. Бұл топтастыру көптік, септік жалғауларының қай нұсқасы жалғанатынын анықтайды.
Дауысты дыбысқа аяқталады: а-на, ба-ла, о-қу
Дауыстыдан басталып, дауыссызға аяқталады: ат, өт, ой
Дауыссыздан басталып, дауыссызға аяқталады: бас, көз, тас
Үндестік заңының қазақ тілінде екі түрі бар: буын үндестігі (дауысты дыбыстар үндестігі) және дыбыс үндестігі (дауыссыз дыбыстар үндестігі).
Сөзге жалғанатын қосымша сол сөздің соңғы буынындағы дауысты дыбыстың жуан-жіңішкелігіне сай келеді: түбір жуан болса — қосымша да жуан, түбір жіңішке болса — қосымша да жіңішке болады.
Қосымшаның қатаң/ұяң нұсқасы түбірдің соңғы дыбысының қатаңдығына сай таңдалады: түбір қатаң дыбысқа аяқталса — қосымша да қатаң, түбір ұяң немесе үнді дыбысқа аяқталса — қосымша да ұяң болады.
Тасымал — сөзді жол аяғында буын шегінде екіге бөліп жазу ережесі.
Сөз тек буын шекарасынан тасымалданады: мек-теп, ба-ла-лар, о-қу-шы
Бір ғана әріптен тұратын буын жол басында да, аяғында да жеке тасымалданбайды: ана-емес, а-на
Екі дауыссыз дыбыс қатар келсе, буын арасынан бөлінеді: мас-са, тіс-тей
Й дыбысы және жіңішкелік/айыру белгілері өзінен алдыңғы дауыстыдан бөлек тасымалданбайды
Екпін — сөздегі немесе сөйлемдегі белгілі бір буынға, сөзге ерекше екпін түсіру арқылы оны ерекшелеп айту. Қазақ тілінде екпіннің үш түрі бар.
Қазақ тілінде екпін негізінен сөздің соңғы буынына түседі: кітАп, мектЕп, оқушЫ
Сөйлемдегі мағына жағынан маңызды сөзге түсетін екпін: «Мен кітап оқыдым» десек, сөйлемнің мағынасы қай сөзге екпін түскеніне қарай өзгереді
Сөйлеушінің көңіл-күйін, сезімін білдіру үшін дауыс ырғағын күшейтіп айту: «Өте әдемі екен!»
Лексика — тілдегі сөздердің жиынтығы және олардың мағыналық қатынастарын зерттейтін сала.
Мағынасы жақын, дыбысталуы әр түрлі сөздер: үлкен — зор — ірі
Мағынасы қарама-қарсы сөздер: үлкен — кіші, ыстық — суық
Дыбысталуы бірдей, мағынасы басқа сөздер: жат (шет) — жат (жату)
Бір сөздің бірнеше мағынада қолданылуы: бас (дене мүшесі / басшы / бастау)
Басқа тілден енген сөздер: компьютер, автобус (орыс тілі), кітап, дәрі (араб-парсы)
Қолданыстан шыққан ескі сөздер: сарбаз, уәзір
Жаңа құбылысты атау үшін пайда болған сөздер: ғаламтор, ұялы телефон
Белгілі бір өңірге тән сөздер, әдеби тілде қолданылмайды
Қазақ тілінде зат есімнің басқа сөздермен байланысын білдіретін 7 септік бар. Әр септіктің өз сұрағы және жалғау нұсқалары болады.
| Септік | Сұрағы | Жалғау | бала + | мектеп + |
|---|---|---|---|---|
| Атау | кім? не? | — (жалғаусыз) | бала | мектеп |
| Ілік | кімнің? ненің? | -ның/-нің, -дың/-дің, -тың/-тің | баланың | мектептің |
| Барыс | кімге? неге? қайда? | -ға/-ге, -қа/-ке, -на/-не | балаға | мектепке |
| Табыс | кімді? нені? | -ны/-ні, -ды/-ді, -ты/-ті | баланы | мектепті |
| Жатыс | кімде? неде? қайда? | -да/-де, -та/-те | балада | мектепте |
| Шығыс | кімнен? неден? қайдан? | -дан/-ден, -тан/-тен, -нан/-нен | баладан | мектептен |
| Көмектес | кіммен? немен? | -мен/-бен/-пен | баламен | мектеппен |
Жалғаудың қай нұсқасы қолданылатыны сөздің соңғы дыбысына (дауысты/дауыссыз, жуан/жіңішке, қатаң/ұяң) байланысты — бұл да үндестік заңының көрінісі.
Зат есімнің көптік мағынасын білдіру үшін жалғанады. Таңдалатын нұсқа сөздің соңғы дыбысына байланысты үш топқа бөлінеді.
| Жалғау | Қай дыбыстан кейін жалғанады | Мысал |
|---|---|---|
| -лар / -лер | дауысты дыбыс, й, у, р дыбыстарынан кейін | бала → балалар, тау → таулар, ер → ерлер |
| -дар / -дер | ұяң және үнді дыбыстардан кейін (б,г,ғ,д,ж,з,л,м,н,ң) | қыз → қыздар, көл → көлдер, адам → адамдар |
| -тар / -тер | қатаң дыбыстардан кейін (к,қ,п,с,т,ф,х,ш т.б.) | дос → достар, кітап → кітаптар, есеп → есептер |
Заттың кімге тәуелді (кімнің меншігі не қатысы) екенін білдіреді. Жіктеу есімдіктеріне (мен, сен, сіз, ол...) сай өзгереді.
| Жақ | Жалғау | үй + | мағынасы |
|---|---|---|---|
| Мен | -м / -ым, -ім | үйім | менің үйім |
| Сен | -ң / -ың, -ің | үйің | сенің үйің |
| Сіз | -ңыз / -ыңыз, -іңіз | үйіңіз | сіздің үйіңіз |
| Ол | -сы, -сі / -ы, -і | үйі | оның үйі |
| Біз | -мыз / -ымыз, -іміз | үйіміз | біздің үйіміз |
| Сендер | -ыңдар, -іңдер | үйлерің | сендердің үйлерің |
| Сіздер | -ыңыздар, -іңіздер | үйіңіздер | сіздердің үйіңіздер |
Сөйлемдегі баяндауыштың (есім немесе етістік) қай жаққа қатысты екенін білдіреді. Мысалы, "оқушы" сөзін жіктеп көрейік:
| Есімдік | Жалғау | Мысал |
|---|---|---|
| Мен | -мын/-мін, -бын/-бін, -пын/-пін | Мен оқушымын. |
| Сен | -сың/-сің | Сен оқушысың. |
| Сіз | -сыз/-сіз | Сіз оқушысыз. |
| Ол | — (жалғаусыз) | Ол оқушы. |
| Біз | -мыз/-міз, -быз/-біз, -пыз/-піз | Біз оқушымыз. |
| Сендер | -сыңдар/-сіңдер | Сендер оқушысыңдар. |
| Сіздер | -сыздар/-сіздер | Сіздер оқушысыздар. |
| Олар | — (жалғаусыз) | Олар оқушы. |
Қазақ тілінде жаңа сөздер бірнеше тәсіл арқылы жасалады.
Түбір сөзге сөз тудырушы жұрнақ жалғану арқылы жаңа сөз жасалады.
Екі немесе бірнеше сөздің бірігуі арқылы жаңа мағыналы сөз жасалады.
Мағынасы жақын немесе қарама-қарсы екі сөздің қосарлана айтылуы.
Сөз тіркесінің бастапқы әріптерінен немесе буындарынан қысқартылып жасалады.
Морфология — сөздің құрылымын және сөз таптарын зерттейтін сала. Қазақ тілінде сөздер мағынасы мен қызметіне қарай 9 топқа бөлінеді.
Заттың, құбылыстың атауы: үй, ағаш, махаббат
Заттың сынын, сапасын білдіреді: үлкен, әдемі, ақылды
Заттың санын, ретін білдіреді: бір, екі, бесінші
Зат есімнің, сын есімнің орнына жүреді: мен, сен, ол, бұл, қандай
Қимыл, іс-әрекетті білдіреді: жазу, оқу, келу
Қимылдың мезгілін, мекенін, сынын білдіреді: тез, ертең, мұнда
Табиғат дыбысына, қимыл бейнесіне еліктейді: салт-сұлт, жалт-жалт
Сезімді, көңіл-күйді білдіреді: ой!, алақай!, әттеген-ай!
Өз алдына мағынасы жоқ, сөздерді байланыстырады: және, да/де, үшін, туралы
Синтаксис — сөз тіркесі мен сөйлемнің құрылысын, сөздердің сөйлем ішінде байланысу тәсілдерін зерттейтін сала.
Бастауыш пен баяндауыштың жақ, жекеше/көпше жағынан сай келуі: Мен келдім.
Ілік септік пен тәуелдік жалғау арқылы байланысу: баланың кітабы
Септік жалғау арқылы басыңқы сөзге бағыну: кітапты оқу
Сөздердің жалғаусыз, тікелей тіркесуі: тас үй, тез жүру
| Мүше | Сұрағы | Мысал |
|---|---|---|
| Бастауыш | кім? не? | Бала ойнайды. |
| Баяндауыш | не істеді? қандай? | Бала ойнайды. |
| Толықтауыш | кімді? нені? кімге? неге? | Ол кітапты оқыды. |
| Анықтауыш | қандай? кімнің? қай? | Үлкен үй тұр. |
| Пысықтауыш | қалай? қашан? қайда? | Ол тез жүрді. |
Мақсатына қарай: хабарлы, сұраулы, лепті, бұйрықты сөйлем.
Құрамына қарай: жай сөйлем (бір ғана бастауыш-баяндауыш тобы) және құрмалас сөйлем (бірнеше жай сөйлемнен құралған — салалас және сабақтас құрмалас болып бөлінеді).
Фонетикадан синтаксиске дейін — қазақ тілінің құрылымын түсіну үшін қажетті 9 негізгі бөлім. Әр бөлімде ереже, кесте және мысалдар берілген.
Фонетика — тілдің дыбыстық жүйесін, дыбыстардың жасалу тәсілдерін және олардың сөйлеу барысындағы өзгерістерін зерттейтін сала.
Қазақ тілінде 9 негізгі дауысты дыбыс бар. Олар үш белгі бойынша жіктеледі: тілдің, жақтың және ерін мен езудің қатысына қарай.
жуан (тілдің артқы бөлігі қатысады): а, о, ұ, ы
жіңішке (тілдің алдыңғы бөлігі қатысады): ә, е, ө, ү, і
ашық (жақ кең ашылады): а, ә, о, ө
қысаң (жақ аз ашылады): ы, і, ұ, ү
еріндік (ерін дөңгеленеді): о, ө, ұ, ү
езулік (ерін жазық қалады): а, ә, е, ы, і
и, у — жартылай дауысты (дифтонгқа жақын) дыбыстар, негізгі 9 дауыстыға кірмейді
| Дыбыс | Тілге қарай | Жаққа қарай | Ерінге қарай |
|---|---|---|---|
| а | жуан | ашық | езулік |
| ә | жіңішке | ашық | езулік |
| е | жіңішке | ашық | езулік |
| о | жуан | ашық | еріндік |
| ө | жіңішке | ашық | еріндік |
| ұ | жуан | қысаң | еріндік |
| ү | жіңішке | қысаң | еріндік |
| ы | жуан | қысаң | езулік |
| і | жіңішке | қысаң | езулік |
Дауыссыз дыбыстар айтылу қатаңдығына қарай үшке бөлінеді: қатаң (к, қ, п, с, т, ф, х, ц, ч, ш, щ), ұяң (б, в, г, ғ, д, ж, з) және үнді (й, л, м, н, ң, р, у) дыбыстар. Бұл топтастыру көптік, септік жалғауларының қай нұсқасы жалғанатынын анықтайды.
Дауысты дыбысқа аяқталады: а-на, ба-ла, о-қу
Дауыстыдан басталып, дауыссызға аяқталады: ат, өт, ой
Дауыссыздан басталып, дауыссызға аяқталады: бас, көз, тас
Үндестік заңының қазақ тілінде екі түрі бар: буын үндестігі (дауысты дыбыстар үндестігі) және дыбыс үндестігі (дауыссыз дыбыстар үндестігі).
Сөзге жалғанатын қосымша сол сөздің соңғы буынындағы дауысты дыбыстың жуан-жіңішкелігіне сай келеді: түбір жуан болса — қосымша да жуан, түбір жіңішке болса — қосымша да жіңішке болады.
Қосымшаның қатаң/ұяң нұсқасы түбірдің соңғы дыбысының қатаңдығына сай таңдалады: түбір қатаң дыбысқа аяқталса — қосымша да қатаң, түбір ұяң немесе үнді дыбысқа аяқталса — қосымша да ұяң болады.
Тасымал — сөзді жол аяғында буын шегінде екіге бөліп жазу ережесі.
Сөз тек буын шекарасынан тасымалданады: мек-теп, ба-ла-лар, о-қу-шы
Бір ғана әріптен тұратын буын жол басында да, аяғында да жеке тасымалданбайды: ана-емес, а-на
Екі дауыссыз дыбыс қатар келсе, буын арасынан бөлінеді: мас-са, тіс-тей
Й дыбысы және жіңішкелік/айыру белгілері өзінен алдыңғы дауыстыдан бөлек тасымалданбайды
Екпін — сөздегі немесе сөйлемдегі белгілі бір буынға, сөзге ерекше екпін түсіру арқылы оны ерекшелеп айту. Қазақ тілінде екпіннің үш түрі бар.
Қазақ тілінде екпін негізінен сөздің соңғы буынына түседі: кітАп, мектЕп, оқушЫ
Сөйлемдегі мағына жағынан маңызды сөзге түсетін екпін: «Мен кітап оқыдым» десек, сөйлемнің мағынасы қай сөзге екпін түскеніне қарай өзгереді
Сөйлеушінің көңіл-күйін, сезімін білдіру үшін дауыс ырғағын күшейтіп айту: «Өте әдемі екен!»
Лексика — тілдегі сөздердің жиынтығы және олардың мағыналық қатынастарын зерттейтін сала.
Мағынасы жақын, дыбысталуы әр түрлі сөздер: үлкен — зор — ірі
Мағынасы қарама-қарсы сөздер: үлкен — кіші, ыстық — суық
Дыбысталуы бірдей, мағынасы басқа сөздер: жат (шет) — жат (жату)
Бір сөздің бірнеше мағынада қолданылуы: бас (дене мүшесі / басшы / бастау)
Басқа тілден енген сөздер: компьютер, автобус (орыс тілі), кітап, дәрі (араб-парсы)
Қолданыстан шыққан ескі сөздер: сарбаз, уәзір
Жаңа құбылысты атау үшін пайда болған сөздер: ғаламтор, ұялы телефон
Белгілі бір өңірге тән сөздер, әдеби тілде қолданылмайды
Қазақ тілінде зат есімнің басқа сөздермен байланысын білдіретін 7 септік бар. Әр септіктің өз сұрағы және жалғау нұсқалары болады.
| Септік | Сұрағы | Жалғау | бала + | мектеп + |
|---|---|---|---|---|
| Атау | кім? не? | — (жалғаусыз) | бала | мектеп |
| Ілік | кімнің? ненің? | -ның/-нің, -дың/-дің, -тың/-тің | баланың | мектептің |
| Барыс | кімге? неге? қайда? | -ға/-ге, -қа/-ке, -на/-не | балаға | мектепке |
| Табыс | кімді? нені? | -ны/-ні, -ды/-ді, -ты/-ті | баланы | мектепті |
| Жатыс | кімде? неде? қайда? | -да/-де, -та/-те | балада | мектепте |
| Шығыс | кімнен? неден? қайдан? | -дан/-ден, -тан/-тен, -нан/-нен | баладан | мектептен |
| Көмектес | кіммен? немен? | -мен/-бен/-пен | баламен | мектеппен |
Жалғаудың қай нұсқасы қолданылатыны сөздің соңғы дыбысына (дауысты/дауыссыз, жуан/жіңішке, қатаң/ұяң) байланысты — бұл да үндестік заңының көрінісі.
Зат есімнің көптік мағынасын білдіру үшін жалғанады. Таңдалатын нұсқа сөздің соңғы дыбысына байланысты үш топқа бөлінеді.
| Жалғау | Қай дыбыстан кейін жалғанады | Мысал |
|---|---|---|
| -лар / -лер | дауысты дыбыс, й, у, р дыбыстарынан кейін | бала → балалар, тау → таулар, ер → ерлер |
| -дар / -дер | ұяң және үнді дыбыстардан кейін (б,г,ғ,д,ж,з,л,м,н,ң) | қыз → қыздар, көл → көлдер, адам → адамдар |
| -тар / -тер | қатаң дыбыстардан кейін (к,қ,п,с,т,ф,х,ш т.б.) | дос → достар, кітап → кітаптар, есеп → есептер |
Заттың кімге тәуелді (кімнің меншігі не қатысы) екенін білдіреді. Жіктеу есімдіктеріне (мен, сен, сіз, ол...) сай өзгереді.
| Жақ | Жалғау | үй + | мағынасы |
|---|---|---|---|
| Мен | -м / -ым, -ім | үйім | менің үйім |
| Сен | -ң / -ың, -ің | үйің | сенің үйің |
| Сіз | -ңыз / -ыңыз, -іңіз | үйіңіз | сіздің үйіңіз |
| Ол | -сы, -сі / -ы, -і | үйі | оның үйі |
| Біз | -мыз / -ымыз, -іміз | үйіміз | біздің үйіміз |
| Сендер | -ыңдар, -іңдер | үйлерің | сендердің үйлерің |
| Сіздер | -ыңыздар, -іңіздер | үйіңіздер | сіздердің үйіңіздер |
Сөйлемдегі баяндауыштың (есім немесе етістік) қай жаққа қатысты екенін білдіреді. Мысалы, "оқушы" сөзін жіктеп көрейік:
| Есімдік | Жалғау | Мысал |
|---|---|---|
| Мен | -мын/-мін, -бын/-бін, -пын/-пін | Мен оқушымын. |
| Сен | -сың/-сің | Сен оқушысың. |
| Сіз | -сыз/-сіз | Сіз оқушысыз. |
| Ол | — (жалғаусыз) | Ол оқушы. |
| Біз | -мыз/-міз, -быз/-біз, -пыз/-піз | Біз оқушымыз. |
| Сендер | -сыңдар/-сіңдер | Сендер оқушысыңдар. |
| Сіздер | -сыздар/-сіздер | Сіздер оқушысыздар. |
| Олар | — (жалғаусыз) | Олар оқушы. |
Қазақ тілінде жаңа сөздер бірнеше тәсіл арқылы жасалады.
Түбір сөзге сөз тудырушы жұрнақ жалғану арқылы жаңа сөз жасалады.
Екі немесе бірнеше сөздің бірігуі арқылы жаңа мағыналы сөз жасалады.
Мағынасы жақын немесе қарама-қарсы екі сөздің қосарлана айтылуы.
Сөз тіркесінің бастапқы әріптерінен немесе буындарынан қысқартылып жасалады.
Морфология — сөздің құрылымын және сөз таптарын зерттейтін сала. Қазақ тілінде сөздер мағынасы мен қызметіне қарай 9 топқа бөлінеді.
Заттың, құбылыстың атауы: үй, ағаш, махаббат
Заттың сынын, сапасын білдіреді: үлкен, әдемі, ақылды
Заттың санын, ретін білдіреді: бір, екі, бесінші
Зат есімнің, сын есімнің орнына жүреді: мен, сен, ол, бұл, қандай
Қимыл, іс-әрекетті білдіреді: жазу, оқу, келу
Қимылдың мезгілін, мекенін, сынын білдіреді: тез, ертең, мұнда
Табиғат дыбысына, қимыл бейнесіне еліктейді: салт-сұлт, жалт-жалт
Сезімді, көңіл-күйді білдіреді: ой!, алақай!, әттеген-ай!
Өз алдына мағынасы жоқ, сөздерді байланыстырады: және, да/де, үшін, туралы
Синтаксис — сөз тіркесі мен сөйлемнің құрылысын, сөздердің сөйлем ішінде байланысу тәсілдерін зерттейтін сала.
Бастауыш пен баяндауыштың жақ, жекеше/көпше жағынан сай келуі: Мен келдім.
Ілік септік пен тәуелдік жалғау арқылы байланысу: баланың кітабы
Септік жалғау арқылы басыңқы сөзге бағыну: кітапты оқу
Сөздердің жалғаусыз, тікелей тіркесуі: тас үй, тез жүру
| Мүше | Сұрағы | Мысал |
|---|---|---|
| Бастауыш | кім? не? | Бала ойнайды. |
| Баяндауыш | не істеді? қандай? | Бала ойнайды. |
| Толықтауыш | кімді? нені? кімге? неге? | Ол кітапты оқыды. |
| Анықтауыш | қандай? кімнің? қай? | Үлкен үй тұр. |
| Пысықтауыш | қалай? қашан? қайда? | Ол тез жүрді. |
Мақсатына қарай: хабарлы, сұраулы, лепті, бұйрықты сөйлем.
Құрамына қарай: жай сөйлем (бір ғана бастауыш-баяндауыш тобы) және құрмалас сөйлем (бірнеше жай сөйлемнен құралған — салалас және сабақтас құрмалас болып бөлінеді).
Тақырыптық мәтіндерді оқып, түсінгеніңізді тексеріңіз; грамматикалық тақырыптар бойынша жаттығулар орындаңыз; соңында «Жалғауды тап» ойынымен білімді бекітіңіз.